Tehnologija i oprema za upravljanje otpadom i tretman otpadnih voda – načini i izvori finansiranja

21. mart 2014, Beograd, CEDEF i PKS III Javna debata

Centralno evropski forum za razvoj CEDEF, u saradnji sa Privrednom komorom Srbije PKS, a pod institucionalnim pokroviteljstvom Ministarstva energetike, razvoja i zaštite životne sredine RS, Agencije za za zaštitu životne sredine RS i Sekretarijata za zaštitu životne sredine grada Baograda realizuje III Javnu debatu TEHNOLOGIJA I OPREMA ZA UPRAVLJANJE OTPADOM I TRETMAN OTPADNIH VODA – načini i izvori finansiranja 21. marta 2014. godine u prostorijama Privredne komore Srbije na Terazijama u Beogradu. CEDEF u saradnji sa PKS organizuje šest javnih debata na temu upravljanja komunalnim i industrijskim otpadom u Republici Srbiji, od kojih je Prva Javna debata: Upravljanje komunalnim otpadom u Republici Srbiji – Kojim putem ide Srbija održana 17. decembra 2013, a Druga Javna debata: Upravljanje industrijskim otpadom u Republici Srbiji – tokovi otpada i nova upotrebna vrednost 3. marta 2014. godine.

Cilj događaja je debata, razmena stavova i davanje preporuka o:

Najboljim tehnologijama i opremi, svetskim iskustvima u domenu upravljanja i tretmana otpada
Trenutnom stanju, izazovima i tehnologijama za tretman otpadnih voda u Srbiji
Načinima i izvorima finansiranja prilikom primene naprednih tehnologija u cilju povećanja EE i OIE
Postojećoj zakonskoj regulativi i usaglašavanju sa regulativom EU

Registracija je bez kotizacije, ali vas molimo da se prijavite ovde.


TEHNOLOGIJA I OPREMA ZA UPRAVLJANJE OTPADOM

U kompleksnom odnosu između razvoja i životne sredine, tehnologija predstavlja vezu izmedju ljudskog ponašanja i prirodnih resursa. Suočeni sa ograničenim globalnim prirodnim resursima svi moramo tražiti načine za ostvarenje održivijih formi razvoja. U tom smislu je primena novih ekoloških tehnologija koje su odgovorne prema prirodnim resursima postala krucijalni faktor koji ujedinjuje potrebu za razvojem i nužnost očuvanja životne sredine istovremeno. Tehnologija ne može kompenzovati ili zameniti duboke socijalne uzroke ekoloških problema ili manjkove političkih i društvenih strategija, ali je potreba za održivim razvojem sveta danas sasvim realna. Dostupnost ekoloških tehnologija i njihova primena najvećim delom, prema stavovima UNEP (United Nations Environment Programme) zavise od političke volje, a dodali bismo, i od političke hrabrosti.

Dinamika tehnoloških promena nije ograničena na jednu vrstu tehnologija za razvijene zemlje i na drugu vrstu za ostale. Umesto toga, najsavremenije i tradicionalne tehnologije koegzistiraju i nastaviće da koegzistrijaju u celom svetu. Tehnologija u ovome ima potpuno novu ulogu i biće ključni faktor na putu ka održivom razvoju.

Industrija prerade otpada se preklapa sa drugim industrijama kao što je šumarska, arhitektura, transport, infrastruktura i energetika. Prema Svetskoj trgovinskoj organizaciji, postoje podaci da je sektor upravljanja otpadom u zemljama u razvoju sve više u fazi privatizacije. Dr Žan Bogner iz STO u svom izveštaju iznosi da države koje uključuju Kanadu, SAD, Meksiko, Australiju i Novi Zeland koriste sanitarne deponije i recikliranje, Japan i brojne zemlje Evrope intezivno koriste inseneraciju, recikliranje i deponiju, a Evropa generalno koristi inseneraciju, MBT recikliranje i anaerobnu digestiju i intezivno ograničava korišćenje deponija. Alternativne tehnologije za upravljanje otpadom preusmeravaju otpad od deponija, vrše veću reciklažu materijala, stvaraju novu vrednost kroz toplotnu i električnu energiju. Kako zemlje nastavlju da testiraju inovativne prakse radi umanjenja zagadjenja životne sredine, proizvodjači otpada moraju disciplinovano upravljati celim životnim ciklusom otpada i prihvatati nove napredne tehnologije, doprinoseći njihovom daljem razvoju.

Alternativne metode uključuju sledeće tehnologije: anaerobna digestija, inseneracija, biokonverzija biomase u mešana alkoholna goriva, biosušenje, gasifikacija, kompostiranje, sodifikacija, sistemi mehaničko biološkog tretmana, piroliza, plazma itd.

Metode upravljanja otpadom imaju tendenciju da variraju u zavisnosti od regiona, zemlje i čak okruga zbog faktora kao što su ekonomija i gustina naseljenosti. Štetni gasovi i emisije nastavljaju da rastu, izazivajući gradove i države da balansiraju dugoročne ekološke prednosti sa isplativošću novih metoda.

Ekološki ispravne tehnologije obuhvataju tehnologije koje:

štite životnu sredinu
manje zagađuju
koriste resurse na održiv način
recikliraju znatno veći procenat svog otpada i proizvoda
upravljaju svih rezidualima i sopstvenim otpadom na ekološki prihvatljiviji način u odnosu na tehnologije za koje su supstitut.

Ekološke tehnologije nisu samo "pojedinačne tehnologije", već celoviti sistemi koji uključuju znanje, procedure, robe i usluge, opremu kao i organizacione i menadžerske procedure. Ovo zahteva i razvoj ljudskih resursa i adekvatnu edukaciju javnosti.

Načini tretiranja otpada i korišćenje naprednih tehnologija u cilju što kvalitetnijeg upravljanja otpadom podrazumeva korišćenje ovih tehnologija i opreme u svim fazama, od njegovog nastanka do njegove ponovne upotrebe za proizvodnju novih vrednosti, odnosno korišćenje tehnologija u funkciji pretvaranja otpada u energiju (električnu i toplotnu). Primena naprednih tehnologija može da dovede do značajnih ušteda, ali prvenstveno, pozitivno utiče na životnu sredinu i to u fazama:

minimizacije količine otpada na izvoru
reciklaže otpada
prerade otpada
deponovanja

Odgovornim upravljanjem otpadom i dobrom kombinacijom reciklaže i termičke prerade otpada, i u našoj zemlji se mogu stvoriti mogućnosti za stvaranje toplotne i električne energije iz OIE, za otvaranje novih radnih mesta i dodatni prihod na nivou lokalnih zajednica. Ovo je naročito važno u svetlu nove Uredbe Vlade Srbije kojom je povećana visina nadoknade predviđena kao podsticaj za proizvodnju električne energije iz obnovljivih izvora energije, a koja ove godine iznosi 0,081 din/kWh, što je skoro duplo više u odnosu na 2013. godinu kada je iznosila 0,044din/kWh.

Harmonizacija sa regulativom EU. Upravljanje otpadom u EU se bazira na ponovnom korišćenju otpada, konstantnom smanjivanju količina i toksičnosti otpada i insistiranju na reciklaži i kupovini proizvoda od recikliranih materijala. Dok je u Srbiji odlaganje otpada na lokalne deponije najčešći način upravljanja otpadom, pri čemu dolazi i do mešanja opasnog i neopasnog otpada, industrijskog i komunalnog, EU ne podržava stvaranje deponija na duži rok. Najbolji rezultati su se pokazali u onim zemljama koje imaju visok procenat termičkog tretmana otpada u kombinaciji sa dobro organizovanom reciklažnom industrijom. Tako, na primer, samo u Nemačkoj, postoji oko 6000 postrojenja za termički preradu otpada.

Proces pridruživanja EU i harmonizacija domaćeg i evropskog zakonodavstva u oblasti otpada obuhvatili su i osnovne principe koji se primenjuju u cilju poboljšanja sistema upravljanja otpadom u Srbiji:

smanjenje količina nastalog otpada;
prevenciju nastajanja otpada;
rešavanje problema otpada na mestu nastanka;
princip separacije otpada;
princip reciklaže što veće količine otpada;
princip racionalnog korišćenja postojećih kapaciteta za preradu otpada;
princip racionalne izgradnje postrojenja za tretman;
princip monitoringa zagađenja u cilju očuvanja kvaliteta životne sredine.

U cilju što efikasnijeg upravljanja otpadom, domaćom Nacionalnom strategijom je predviđeno formiranje mreže 5 vrsta infrastrukturnih objekata na području Srbije: 29 regionalnih sanitarnih deponija, 44 transfer stanica, 17 reciklažnih centara, 7 centara za kompostiranje, 4 spalionice komunalnog otpada.

Ekonomski status i generisanje otpada

Izvor: ENUP


TRETMAN OTPADNIH VODA

Voda je postala jedan od najaktuelnijih izazova početka Trećeg milenijuma. Porast broja stanovnika, neodgovorno upravljanje vodom i njena neumerena potrošnja zajedno sa klimatskim promenama učinili su od vode redak resurs. Našа zemlja po stanovniku godišnje raspolaže sa oko 2.000 metara kubnih domaće vode, što je svrstava u kategoriju osetljivih zemalja po pitanju dostupnosti. Potrošnja vode se 2 puta brže povećava nego broj stanovnika, dok se samo 10% otpadnih voda prerađuje, a značajan broj lokalnih samouprava u Srbiji nema razvijenu ni kanalizacionu infrastrukturu.

Voda i otpad su čvrsto povezani, jer svaki otpad dospeva i do podzemnih voda. Posledice nebrige zbog neodgovarajućeg odlaganja otpada sve se više osećaju, a brojni izvori su već zagađeni. Podzemne vode zagađuje i preterana upotreba veštačkog đubriva, a iz godine u godinu broj farmera koji koriste štetne pesticide i supstance otrovne za prirodu sve je veći.

Ključni izvori zagađenja reka u Srbiji su neprečišćene industrijske i komunalne otpadnevode. Oko 50% zagađenja ispuštenog u reke dolazi od industrijskih postrojenja, a samo 13% komunalnih otpadnih voda se tretira pre ispuštanja. Teški metali, nafta, otpaci iz klanica, pepeo iz termoelektrana – glavni su izvori zagađenja reka u Srbiji. Problem su i neuređene deponije i ilegalno pražnjenje septičkih jama. Mnogi gradovi u Srbiji ispuštaju neprečišćene otpadne vode direktno u reke jer ne poseduju postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda.

Primena savremenih tehnologija i inovativna rešenja koja omogućavaju optimizaciju upotrebe i potrošnje vodnih resursa u industriji, efikasnost u njenom korišćenju, kao i prečišćavanje otpadnih voda radi njene višestruke upotrebe predstavljaju imperativ koji će omogućiti poslovanje velikog broja industrija i usloviti njihovu konkurentnost na tržištu.

Ministarstvo energetike, razvoja i zaštite životne sredine Republike Srbije, donelo je tri uredbe kojima je regulisana zaštita voda, od kojih je za zagađivače voda najznačajnija Uredba o graničnim vrednostima emisije zagađujućih materija u vode i rokovima za njihovo dostizanje.

Uredba se odnosi na emisije za određene grupe ili kategorije zagađujućih supstanci u tehnološkim otpadnim vodama pre njihovog ispuštanja u kanalizaciju, tehnološkim i drugim otpadnim vodama koje se neposredno ispuštaju u recipijent, vodama koje se posle prečišćavanja ispuštaju iz sistema javne kanalizacije u recipijent i otpadnim vodama koje se iz septičkih i sabirnih jama ispuštaju u recipijent, odnosno na regulisanje ispuštanje komunalnih i industrijskih otpadnih voda u prijemnike. U uredbi su date granične vrednosti emisije (GVE) za 49 navedenih sektora, koje su zasnovane na primeni najboljih dostupnih tehnika. Rok za dostizanje GVE je 31. decembar 2030, dok nova postrojenja moraju odmah zadovoljiti GVE. Neophodno je da svi obveznici uredbe u svoje akcione planove uvrste rokove za postepeno dostizanje GVE.

NAČINI I IZVORI FINANSIRANJA

Sprovođenje Strategije i planova upravljanja otpadom, kao i izgradnja postrojenja za skladištenje, tretman i odlaganje otpada finansira se iz namenskih sredstava budžeta Republike Srbije ili budžeta jedinica lokalne samouprave, kredita razvojnih i komercija banka, evropskih fondova, donacija i sredstava pravnih i fizičkih lica koja upravljaju otpadom, naknada i drugih izvora finansiranja, u skladu sa zakonom.

Kako lokalne samouprave ne raspolažu dovoljnim finansijskim resursima neophodno je intenzivno uključivanje države i privatnog sektora i investiranje od strane privrede prvenstveno putem Ugovora o javno privatnim partnerstvima i ESCO modelima finansiranja. Takodje, opštine i lokalne zajednice mogu konkurisati kod međunarodnih fondova, EU fondova, kao i brojnih međunarodnih razvojnih i finansijskih institucija za dobijanje neophodnih sredstava za finansiranje integrisanih sistema upravljanja otpadom.

Povratak na početnu stranu